Tagarchief: geweten

Sociopaat: niet gehinderd door gevoel van mededogen of geweten

De meeste mensen denken dat, diep van binnen, iedereen een geweten heeft. Het blijkt echter dat dit gewoon niet waar is.

INTERVIEW met klinisch psychologe Dr. Martha Stout, auteur van ‘‘Wat denk je, is jouw buurman sociopaat?” In haar boek  legt zij uit hoe je om kunt gaan met de sociopaat die geen vermogen heeft schuld, schaamte of berouw te voelen, en hoe je een sociopaat mogelijk kunt herkennen. Sociopathie komt veel vaker voor dan mensen zich bewust zijn.

1 op de 25 mensen is sociopaat?

KATE SIMON: Het punt dat je maakt in je boek is dat 1 op de 25 mensen in Noord Amerika sociopaat is. Dat het je buurman, je docent, je collega, je … echtgenoot kan zijn. Sociopathie komt vaker voor dan schizofrenie of anorexia.

STOUT: Klopt. Het komt veel vaker voor dan mensen zich bewust zijn.

Wat de doorsnee sociopaat drijft

SIMON: Leg uit wat karakteristiek is voor de sociopaat.

STOUT: Ok. Het centrale kenmerk van sociopathie is een compleet ontbrekegezicht seriepestkopn van geweten, wat voor de meeste mensen erg moeilijk te bevatten is, omdat degenen die wel een geweten hebben, zich niet echt kunnen voorstellen hoe het zou zijn zonder geweten. De meeste mensen denken dat, diep van binnen, iedereen een geweten heeft. Het blijkt echter dat dit gewoon niet waar is. Dus, wanneer je geen geweten hebt, hoe gedraag je je dan? Blijkbaar, wanneer je niet over een geweten beschikt, wanneer je niet echt … liefde voelt, dan is het enige wat je rest het spel- dat gaat om macht uitoefenen, dingen beheersen.

SIMON: Mensen manipuleren.

STOUT: Ja. Soms hoeft het niet eens een grote manipulatie te zijn. En sociopaten zijn net als ieder ander mens soms echt briljant, soms heel erg dom en de meesten ergens daartussen. Iets anders wat belangrijk is om te vermelden is dat de meeste sociopaten gewoonlijk niet fysiek gewelddadig zijn.

Een doorsnee sociopaat pleegt nooit een moord en lijkt niet op Charles Manson – ze lijken op jou en mij en alle anderen. Het is niet perse iemand dus die er herkenbaar slecht of eng uitziet, veel meer iemand die er ‘normaal’ uitziet. Een andere pijler is oneerlijkheid.
Liegen om het liegen. Liegen, alleen maar om te kijken of je mensen voor de gek kunt houden. En soms grote leugens vertellen om grote effecten te sorteren. Nog iets wat benadrukt moet worden is dat sociopaten vaak extreem charmant kunnen zijn. Het zijn mensen die charismatischer zijn dan de gemiddelde mens en mensen voor zich winnen. Ik heb dit ontelbare malen gehoord: ‘Hij was de charmantste man die ik ooit heb ontmoet.’ of: ‘zij was de meest sexy vrouw die ik ooit heb ontmoet.’ Of: ‘Het was de interessantste persoon die ik ooit heb ontmoet…’
Dat komt doordat het redelijk gemakkelijk is om te leren innemend te zijn en om de gedragingen te leren die horen bij menselijke emoties. Een slimme sociopaat zal de manier waarop wij emotioneel optreden bestuderen en dat effectief zelf leren toepassen.

De trouweloze sociopaat maakt gebruik van loyaliteit van anderen

SIMON: Kiest een sociopaat een speciaal persoon uit om te manipuleren?

STOUT: Nou, het perfecte slachtoffer vanuit de sociopaat gezien, is de persoon die slim en capabel genoeg is om eer mee te behalen én die vermakelijk is om te manipuleren. Hoe bevredigend is het om iemand te manipuleren die dom en incompetent is? Een ander type dat geschikt is om te manipuleren is iemand met een nobel karakter, voor de sociopaat is dat kicken. Anderzijds moet diegene niet te snugger zijn, anders doorziet diegene hem meteen. Hij wil dat de persoon gemakkelijk genoeg voor de gek gehouden kan worden om bij hem te blijven. Dit kan bereikt worden door iemand te kiezen die zeer, zeer, zéér loyaal is. De meeste mensen beschouwen loyaliteit als een positieve eigenschap- en dat is het. Maar het maakt mensen ook blind voor sommige eigenschappen van de persoon aan wie zij loyaal zijn.

Verwar angst nooit met respect!

SIMON: Een van de ideeën in het boek is dat we angst niet met respect zouden moeten verwarren. Kun je hierover uitweiden?

STOUT: Het zit diep in ons systeem dat wanneer iemand hardvochtig tegen ons is of ons een slecht gevoel geeft, dat diegene op de een bepaalde manier beter is dan wij zijn. Een recensent die voornamelijk negatieve dingen zegt wordt door het publiek als intelligenter beschouwd dan de persoon die positieve dingen zegt. Dat is gewoon de menselijke natuur. En iemand die ons bang maakt wakkert een gevoel van respect aan. Dat is ongunstig, omdat iemand die jou bang maakt dit zeer waarschijnlijk zuiver en alleen maar doet om het angst aanjagen, en zo iemand is niet de persoon die je zou moeten willen respecteren.

Wat je kunt doen wanneer je te maken hebt met een sociopaat

SIMON: In The Sociopath Next Door bespreek je 13 manieren om om te gaan met een persoon van wie je hebt geconcludeerd dat die sociopaat is. Kun je er een aantal delen?

STOUT: Wanneer je het punt hebt bereikt dat je er zeker van bent dat deze persoon gewetenloos is, of eerder bezig is met van je te ‘winnen’ dan je liefdevol te bejegenen, dan is het allerbeste wat je kunt doen maken dat je wegkomt. Dat is een harde les om te leren, en, daarbij, het is niet altijd mogelijk.

De zwakke plek van de sociopaat

SIMON: Zijn sociopaten bang om alleen te zijn?

STOUT: Sociopaten zijn niet voor zoveel dingen bang, behalve voor fysieke pijn en doodgaan – echt primitieve, basale angsten. Voor een sociopaat, is het grote probleem van ‘alleen zijn’ , verveling. Ik weet niet of jij je herinnert hoe het was als kind, toen verveling echt pijnlijk kon zijn. Sociopaten ervaren dat soort verveling. En dus kan het pijnlijk zijn om alleen te zijn, om niemand te hebben om Het Spel mee te spelen. Het is geen angst, het is een soort pijn. De meesten van ons vullen onze levens en bestrijden onze verveling met onze relaties met andere mensen- mensen die we liefhebben, mensen aan wie we een hekel hebben, mensen voor wie we bang zijn, mensen die ons interesseren – dat houdt ons in beweging. Dus als je sociopatisch bent en je geeft werkelijk om niemand, dan blijft er niet veel over, alleen verveling. En de manier om dat te verlichten is, blijkbaar, een spel spelen en te zorgen dat je wint.

SIMON: Wat is voor een sociopaat ‘winnen’?

STOUT: Dat is niet wat de meeste mensen als winnen beschouwen. De meesten van ons hebben een soort positief doel in gedachten wanneer we denken aan winnen. Een psychopaat denkt dan echter aan iemand succesvol manipuleren iets te doen wat diegene anders niet zou hebben gedaan. Dat kan iets kleins zijn of iets enorms, maar het punt voor de sociopaat is het winnen, te bereiken dat die persoon doet waartoe hij hem of haar probeert te dwingen. Het kan zo weerzinwekkend en klein zijn als een kind aan het huilen maken. Of zo complex als je echtgenoot een slecht gevoel over zichzelf geven. En het kan zo groot zijn als een hele groep mensen iets laten doen wat zij gewoonlijk niet zouden hebben gedaan.

De hedensdaagse Westerse Cultuur en de Sociopaat

SIMON: Hoe verhoud de roemcultuur zich tot de sociopathische aard, volgens jou?

STOUT: In de Westerse cultuur, in het bijzonder in Noord Amerika, zijn veel regels karakteristiek voor sociopatie: Een algemene acceptatie van liegen zolang men wint, een ‘ik eerst’ attitude, de opvatting dat hoe het eruit ziet belangrijker is dan wat het ís. Dit maakt het veel gemakkelijker voor een sociopaat om gecamoufleerd te zijn in onze cultuur.

De sociopaat als wereldleider

SIMON: Ok. Hoe denk jij over George W. Bush?

STOUT: (lacht) Ik denk dat het waarschijnlijk relevanter is om het over die administratie te hebben, over een groep mensen binnen die administratie. Iemand, of een of andere groep, sleepte 300 miljoen mensen in een oorlog, tegen hun wil, gebaseerd op een gigantische leugen. Gecombineerd met het concept van winnen, is dat, in mijn ogen, een afgrijselijk angstaanjagende situatie.

SIMON: Maar jij beweert dat de sociopaat een beperkte capaciteit heeft om toegewijd te blijven. Hij of zij raakt gemakkelijk verveelt en zal iemand anders gaan zoeken om de zaak op te knappen.

STOUT: Probeer jij te zeggen dat George (W. Bush) … zo is? (lacht) Mijn beroepsethiek staat niet toe dat ik iemand op afstand diagnostiseer, maar men kan bepaalde symptomen onderscheiden. In The Sociopath Next Door, gaat een van de verhalen over een klein jongetje die kikkers doodt door ze op te blazen met rotjes. Ik ging er vanuit dat de meeste mensen dit verhaal over george Bush in zijn jeugd wel zouden kennen. Maar blijkbaar is het veel mensen ontgaan. Inderdaad, dat zou onze vorige President hebben gedaan als kind: kikkers opblazen.

De sterkste troefkaart van de sociopaat: medelijden wekken

SIMON: Je wijst mensen erop oplettend te zijn wanneer iemand medelijden wekt.

STOUT: Ik zal mensen niet zo snel zeggen dat ze moeten stoppen met sympathiek zijn. Maar net zoals met loyaliteit, kan heel gemakkelijk misbruik gemaakt worden van onze empathie, sympathie en onze neiging medelijden te hebben met iemand wanneer iets in diens leven mis is gegaan. SIMON: Zij sociopaten bekwaam in het opwekken van medeleven?

STOUT: Je zou niet zo snel denken dat een sociopaat geïnteresseerd is in medelijden in iemands hoofd stoppen, maar wanneer je medelijden met iemand hebt, dan doe je bijna alles voor die persoon. Het is een ‘carte blanche’. En dat is iets wat ik telkens weer hoor: ‘Hij wekte echt héél erg veel medelijden bij me. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden met fysieke ziekten, of met constant zonder geld lijken te zitten. Hoe dan ook, het wordt theatraal genoeg gedaan om te zorgen dat het door de sociopaat gekozen doelwit sympathie gaat voelen. Dus wanneer je merkt dat iemand echt om jouw sympathie vraagt terwijl die jou tegelijkertijd onophoudelijk pijn doet, moet je op je hoofd gaan krabben. Wanneer iemand dat medelijden echt uit je probeert te trekken, dan is dat niet normaal.

Het verschil tussen begrijpen, en er iets om geven

SIMON: Je zegt dat het niet zo is dat de sociopaat het verschil tussen goed en kwaad niet begrijpt, maar dat deze wetenschap niet genoeg is om hun slechte daden te elimineren. Kun je hier meer over vertellen?

STOUT: Een intelligente sociopaat kan de regels over goed en kwaad leren, wat mensen zien als goed en kwaad. Maar zij krijgen nooit naar aanleiding daarvan dat interveniërende gevoel van schuld, dat knagen van het geweten. Dus, zij weten meestal wel wat verkeerd of wat juist is, maar het kan hen gewoon niets schelen. Dat is nog iets wat ze tegen ons kunnen gebruiken: dat het ons wel wat kan schelen. Daar zijn we voorspelbaar in.

SIMON: Dus dan kan de sociopaat zijn doelwit meesterlijk lezen. En denkt hij: ‘ik ken jou beter dan jij jezelf kent.’

STOUT: Juist, wat in een vreemd opzicht misschien waar is. Maar in andere opzichten niet waar kan zijn, omdat onze diepste emoties ons het meest maken tot wat wij zijn, en iemand die deze emoties niet op een positieve manier kan voelen nooit veel zal begrijpen van zijn medemensen.

SIMON: Waarom krijg ik het gevoel dat veel evangelisten types sociopaten zijn?

STOUT: (lacht) Nou, ook daar kan ik niemeand in het bijzonder diagnostiseren, maar ik geloof dat bedrieger de gangbare term is Wanneer iemand op televisie verschijnt om een heleboel noodlijdende mensen te beloven dat God hen naar de hemel zal sturen wanneer zij hem 200 dollar geven, als dat niet ronduit psychopatisch is, zit het er dicht tegenaan.

SIMON: Je zegt dat slachtoffers van sociopaten nooit verhaal kunnen halen. Je zegt ‘ Ik denk niet dat de sociopaat ooit gestraft wordt of dat zij zich bewust kunnen worden gemaakt van het trauma dat zij een ander hebben berokkend.

STOUT: Ik denk dat zij zich dat bewust kunnen zijn, het kan ze gewoon niets schelen, omdat zij in essentie manipulatief zijn.

Psychisch moorden

SIMON: Je stelt dat de sociopaat emotioneel doodt …

STOUT: De ultieme manipulatie is iemand doden. Sociopatie is moorddadig in een psychologisch opzicht – er is sprake van een soort zielmoord. Je zult nooit genoegdoening krijgen en je zult deze persoon waarschijnlijk ook nooit tot inkeer brengen. Dat wil ik uitleggen, omdat het een project is dat nooit zal slagen. Op dit moment, weten we nog niet hoe we bij iemand die gewetenloos is een geweten aan kunnen brengen- niet eens een klein beetje. Het is niet iets dat je van een plank kunt pakken en in iemands brein stoppen. Het stemt mij zo droevig wanneer ik mensen hoor zeggen ‘Ik zag toch een glimp van geweten’, of, Misschien, wanneer ik nog iets langer wacht, dan..’ of ‘ Misschien, als ik nog iets meer van hem houd’, of ‘Misschien als ik een goed genoeg voorbeeld ben, zal hij het oppikken en leren wat geweten is en leren om andere mensen te geven.’

SIMON: zou de sociopaat dit niet willen uitbuiten en net doen alsof zijn slachtoffer ..

STOUT: Iets bereikt met hem? Dat is heel scherpzinnig. Ik denk dat precies is wat er gebeurt wanneer mensen zeggen dat zij denken te zien dat die persoon gewetensvoller wordt. Geweten is, in elk geval een periode, vrij gemakkelijk te veinzen. Helaas geldt dat ook voor liefde, tenminste een periode.

Risicogedrag

SIMON: Je zegt dat maar liefst 75 procent van de sociopaten alcohol- of drugsverslaafd zijn, of allebei.

STOUT: Yep, statistieken lijken dat aan te tonen.

SIMON: Waarom?

STOUT: Ten eerste, worden zij niet gehinderd door de notie dat het verkeerd is om verslaafd te zijn of dat het verkeerd is om illegale drugs te kopen. Daarbij, drank en drugs kunnen heel veel pret geven, en zelfs wanneer dat niet zo is, dan kan het de pijnlijke verveling tijdelijk verzachten. Dat geldt ook voor bepaalde andere zaken, zoals risico’s nemen. In het bijzonder wanneer het je lukt om een risico mijdend persoon zo te manipuleren dat hij of zij zich risicovol gaat gedragen, dat is dikke pret. Nog iets lolligs is snelheid, letterlijk, heel snel rijden in je auto. Niet dat iedereen die hard rijdt een sociopaat is, zeer zeker niet, maar alles wat je even een kick geeft zal je gevoel van verveling verdrijven. Op een keer stapte een man op mij af die vertelde dat hij klasjes leidde van mensen die twee keer veroordeeld waren voor dronken autorijden. Hij zei dat hij het gevoel had dat bijna al die mensen voldeden aan wat ik beschreef als sociopatisch. Dat klinkt voor heel logisch. We zeggen altijd, hoe kun je nou voor de tweede keer dronken achter het stuur stappen en dat doen? Nou, dat kun je heel goed wanneer het je geen zier kan schelen wat er gebeurt.

Afwijkende hersens

SIMON: Je schrijft dat het lijkt dat er een afwijkend functioneren is in de hersenschors bij sociopaten.

STOUT: De fysieke basis voor sociopatie is ongeveer 50 procent erfelijk, wat dramatischer klinkt dan het waarschijnlijk is, omdat de meeste persoonlijkheidskenmerken ongeveer 50 procent erfelijk zijn. Introversie, extraversie, blijken ongeveer 50 procent erfelijk te zijn. Wat betekent dat sociopatie in een bepaald opzicht fysiek is, organisch is. De mensen die magnetische resonantie studies uitvoeren – hersenscans- hebben ontdekt dat sociopaten heel erg verschillen in hoe hun brein reageert op emotionele woorden. een emotioneel woord is liefde, haat, woede, mamma, dood, alles wat wij associeren met een emotionele reactie. Een non emotioneel woord is lamp, straat, haar, vloerkleed, zoiets. Als ik nu electrodes op je hoofd zou plakken en een reeks woorden zou zeggen ,waarvan sommige emotioneel en sommige niet, zou ik grotere pieken te zien krijgen bij de emotionele woorden. Het zit in ons systeem om alerter te reageren op zulke woorden dan op neutrale, non emotionele woorden. We zijn zeer emotionele wezens. Maar sociopaten luisteren net zo vlak naar emotionele woorden als naar lamp of boek- daar is geen neurologisch verschil.

Weet de sociopaat dat hij sociopaat is?

SIMON: Dus heeft de sociopaat het in de gaten? Jij stelt dat zij uiteindelijk een instinct hebben dat er iets misschien niet helemaal …

STOUT: Niet helemaal klopt? Nou, het lijkt op een bepaalde manier intellectueel interessant voor iemand die sociopaat is. Die kan denken ‘Ik weet niet wat het iets is dat er voor zorgt dat mensen de waarheid spreken, of mensen niet te manipuleren of pijn te doen. Ik weet dat ik het niet heb en andere mensen blijkbaar wel’. Gewoonlijk kijken zullen ze juist daarom op ons neerkijken, wij zijn naïef. Wij zijn zwak. Iemand vertelde mij dat hij zichzelf de enige eerlijke persoon vond omdat hij toegaf dat hij geen geweten had en ieder ander duidelijk deed alsof.

SIMON: Ik denk vaak dat onze cultuur liefdeloos en leeg is, ingegeven door schone schijn en prestige.

STOUT: Weet je, waar het op neer komt voor alle mensen die normaal zijn is dat zij behoefte hebben aan andere mensen. Zelf gierige, inhalige mensen hebben deze behoefte -zo lang zij niet sociopaat zijn. Zij kunnen erg ongelukkig zijn en slechte dingen doen, op het slechte pad zijn, etc. Maar over het algemeen, als je diep kijkt, zul je ontdekken dat ook die mensen voornamelijk met andere mensen bezig zijn en met wat andere mensen van hen vinden. Deze behoefte heeft de zucht naar roem als extreme uitingsvorm. En zij – zelfs beroemde mensen – zijn toch het meest bezorgd over wat mensen die dichtbij hen staan van hen vinden. De sociopaat is daar in het algemeen totaal niet in geïnteresseerd. Mensen vragen mij vaak ‘Ben je niet bang dat je mensen angst aanjaagt? Ben je niet bang dat je mensen een slecht gevoel geeft over het menselijk ras? Ik zie het juist als het tegenovergestelde daarvan. Iets dat je kunt duiden en begrijpen is juist minder angstaanjagend dan iets waar je je vinger maar niet op kunt leggen. Begrijpen dat er mensen zijn die in staat zijn om zonder geweten te handelen, helemaal zonder rekening te houden met andere mensen, verklaart een heleboel zaken.  Mensen vragen zich bijvoorbeeld af  ‘Wat maakt toch dat een normaal persoon in staat kan zijn zijn eigen kind te martelen.’ Nou, het antwoord is dus: Niets kan maken dat een normaal persoon zoiets doet. Waarom we zulke dingen zien gebeuren is omdat er mensen bestaan die nergens iets om geven, niet liefhebben – zelfs hun eigen kinderen niet. Een angstaanjagende gedachte, zeker. Maar ik denk dat dat minder angstaanjagend is dan de aanname dat wij allen in staat zouden zijn onze kinderen te martelen.

SIMON: We leven in een cultuur waar ethiek en karakter tonen misplaatst lijken te zijn.

STOUT: Ik heb het idee dat dat aan het veranderen is, tenminste een beetje. Sommige delen van de bevolking beginnen zich te realiseren dat karakter tonen extreem belangrijk is en dat het niet getoetst kan worden op de manieren zoals we dat graag doen: via de roddelbladen enz. Karakter is cruciaal voor een leider, om een integere leider te kunnen zijn, een voorbeeld te kunnen zijn. We kunnen dit maar beter de hoogste prioriteit gaan geven, anders zullen we steeds meer van hetzelfde krijgen.

Door Flourishh vertaald interview uit ‘interviewmagazine.com’, door Kate Simon met Martha Stout, auteur van ‘The Sociopath Next Door’  Nederlandse titel ‘Wat denk je, is jouw buurman sociopaat?’ is hier verkrijgbaar
copyright © Flourishh 2014