Seriepesten op de kaart

BLOG CharlieEen Seriepester kan goed manipuleren en slaagt er doorgaans in om niet ontdekt te worden. Verslaafd aan de bevrediging die pesten geeft, kiest de Seriepester telkens een nieuw doelwit om te beschadigen. Het Het wordt tijd dat er meer bewustzijn komt van het fenomeen Seriepesten. Dat bewustzijn helpt Seriepestkoppen te identificeren zodat er in situaties van structureel pesten effectiever ingegrepen kan worden.

Het halve beeld.
Na het zien van de korte documentaire over ‘Pesten op de Werkvloer’ van RKK Kruispunt, zondag 18 januari, concludeerden wij: dit is maar een klein deel van het verhaal. Er ontbreekt iets fundamenteels. Het duiden van een patroon dat onmiskenbaar speelt in minstens één van de getoonde voorbeelden in de documentaire: het patroon van Seriepesten.Seriepesten uit de anonimiteit.
Wij realiseerden wij ons opnieuw dat het hard nodig is Seriepesten op de kaart te krijgen. Niet alleen om aandacht te vragen voor de ondraaglijke eenzaamheid van Doelwitten. Ook om op grote schaal maatwerk in begeleiding en therapie te ontwikkelen. Een te algemene benadering van slachtoffers van pesten door hulpverleners komt nog voor en maakt dat een Doelwit in therapie toch de conclusie blijft trekken dat er iets aan hem of haar schort.

Ongevraagd in een ongelijke strijd.
Wij schrijven dit blog en de andere artikelen ook in de hoop dat Doelwitten scherper zicht krijgen op het schaakbord waar ze door toedoen van hun (Serie) pester op zijn gezet.
Het is volkomen terecht dat je als Doelwit genoegdoening wilt. Dat verlangen is menselijk en zeer begrijpelijk. Blijf je als Doelwit echter ook afvragen wélk gevecht je eigenlijk levert. Vooral: tegen wie! Wie ís de Seriepester eigenlijk?

Begripshantering: (Serie)Pester, medestanders en Doelwit.
Mensen die gepest worden, op het werk, thuis of op school, zijn in de regel alleen tegenover een groep komen te staan. Die groep wordt door manipulatie doelbewust vervuild, geïntimideerd en bewerkt door een pestkop. Wanneer deze pestkop steeds nieuwe slachtoffers uitzoekt, ‘in serie’, is zo iemand een Seriepester. Een Seriepester zoekt doelwitten met reden uit. Vaak zijn het, naast loyale, ook strijdbare, eigenwijze, sterke, getalenteerde of uitgesproken persoonlijkheden. Dit soort mensen wekken jaloezie bij deze pestkop. Een sterk persoon kapot kunnen maken is dan een bewijs van superioriteit. Een slachtoffer van een pester noemen wij Doelwit. Het geeft duidelijker aan wat er aan de hand is: een pester kiest iemand uit en neemt die in het vizier om te beschadigen of te kwetsen. Daar gebruikt de Seriepester medestanders, ‘Bondgenoten’, voor. Iedereen in de omgeving wordt door de seriepester gezien als ‘bruikbaar’ en wordt ingezet als pion. Wie zich verzet, wordt (secundair)doelwit. Verzet, opkomen voor het doelwit wordt door de seriepester afgestraft.

Waarom zoveel nadruk op ‘de’ (serie)pester, pesten is toch een groepsproces?
Pesten is inderdaad óók een groepsproces. Maar waar structureel wordt gepest, is er sprake van seriepesten en is er, uitzonderingen daargelaten, doorgaans één iemand die op de achtergrond de regie heeft en, uit het zicht van de meesten, aan de touwtjes trekt. Zolang dit niet als gegeven wordt aangenomen, ondanks alles wat er over bekend is, zal een aanpak van pesten onvolledig zijn en een cosmetische aangelegenheid blijven met beperkt resultaat.

De uitdaging en stappen die gezet kunnen worden.
Bij het effectief bestrijden ervan is het essentieel dat groepsleden (meelopers, toeschouwers) én doelwitten begrijpen dat elk mens gemanipuleerd kan worden en dat het soms noodzakelijk is je te realiseren dat iemand duistere motieven heeft.
Wanneer er sprake van ernstig en structureel pesten is, is er sprake van een duistere dynamiek, nl de dynamiek van grenzeloos emotioneel misbruik. Dat ontkennen, relativeren, of bagatelliseren maakt ruim baan voor de Seriepester. Dat is reden tot zorg en vraagt om actie, te beginnen bij bewustwording.

Overhaaste interventies.
Volgens ons is het riskant om in een situatie waar structureel wordt gepest een (trainings)programma aan te bieden dat voorbij gaat aan of niet grondig stilstaat bij het fenomeen Seriepesten. Oppervlakkige interventies spelen de Seriepester in de kaart en er komt een intrigerende uitdaging om te ondermijnen bij: verplichte, organisatiebrede bijeenkomsten, met een hoopvol perspectief. Voor een ambitieuze Seriepester is niets status verhogender dan er in te slagen dat te saboteren. In bedrijven (of andere plekken) waar telkens iemand Doelwit is, moet men ernstig rekening houden met serie pesten en eerst op zoek gaan naar de bron, hoe lastig dat ook is. Pas daarna kun je effectief actie ondernemen. Informeren zou dan weleens zinvoller kunnen zijn dan bijvoorbeeld trainen.

Schade, leed, en de behoefte aan erkenning en compensatie van een Doelwit: genoegdoening
Een Doelwit van een (Serie)pester in een werksituatie loopt naast emotionele schade vaak omvangrijke financiële schade op. Schade die ingrijpende en verregaande gevolgen heeft, soms tot een faillissement aan toe. De terechte verontwaardiging die daarover bij het Doelwit ontstaat, is dikwijls de motor voor genoegdoening, bijvoorbeeld in de vorm van financiële compensatie, eerherstel of straf voor de pester. Een nieuwe strijd begint, een juridische dit keer, op verschillende fronten, met meterslange dossiers. Vaak met frustrerende gevolgen.

De Rechtspraak heeft geen adequaat antwoord.
In de praktijk blijkt dat ook een juridische strijd ongelijk is en eenzaam maakt. Zelden leidt een Rechterlijke uitspraak tot de genoegdoening die het Doelwit voor ogen heeft. Ook al zijn er bewijzen, ‘hard’ bewijs is het voor een Rechter zelden. De dader gaat daarom doorgaans vrijuit. Daarnaast, ontslag blijft doorgaans gehandhaafd, financiële compensatie blijft uit, eerherstel komt er niet, of niet genoeg. Daarmee is voor een Doelwit het onrecht compleet.

De onaantastbare pestkop.
De Seriepester voelt zich onaantastbaar en trekt afwijkende conclusies wanneer het Doelwit verontwaardigd de openbaarheid zoekt. Geëmotioneerde Doelwitten voeden de minachting bij de Seriepester, die extreem narcist is. Een verloren juridische strijd voedt diens gevoelens van macht en superioriteit. Hoe moeilijk dit ook te bevatten is, de Seriepester zal eerder een tandje bijzetten dan inbinden wanneer een Doelwit de strijd aangaat. Nieuwe, slepende procedures die het Doelwit voortdurend tot krankzinnige woede zullen drijven, kunnen dan het gevolg zijn. Waarschijnlijk tot groot genoegen van de Seriepester en desinteresse van de groep die het Doelwit belaagde.

Wat weerhoudt een Doelwit andere keuzes te maken, de eer aan zichzelf houden, doorgaan met leven?
Dat is goed te verklaren. Elk Doelwit is emotioneel misbruikt en psychisch mishandeld. Er vond langdurig een proces van ondermijning plaats. De schade die daarmee is aangericht, grijpt diep in de persoonlijkheid in. Mensen die ten prooi vallen aan deze terreur zijn geneigd wat hen wordt aangedaan op zichzelf te betrekken. (‘Ik moet beter mijn best doen’, ‘ik moet sterk zijn’, ‘etc’, ‘ik mag nu geen fouten maken’, ‘ik moet laten zien dat … ongelijk heeft’, etc). Dat doen zij om ‘controle’ over de ongezonde situatie te krijgen. Het effect daarvan is dat Doelwitten op den duur fundamenteel aan zichzelf gaan twijfelen, én aan hun vaardigheden, kwaliteiten, schoonheid en talent. Ze raken afgesneden van hun persoonlijke kracht. Dat was precies het doel van de (Serie) pester.

Mentale en emotionele uitputting.
Wanneer het Doelwit doorkrijgt wat er aan de hand is, is de mentale veerkracht bijna volledig gebroken. Vaak is er ook sprake van fysieke uitputting. Wat overblijft, is peilloos verdriet, depressie of woede. Een Doelwit weet dikwijls niet meer waar hij of zij ‘het zoeken moet’. Het isolement voelt compleet en elk perspectief is zoek. Je leven ‘oppakken’, ‘uit de strijd stappen’, of ‘de eer aan jezelf houden’, voelt als verraad en maakt de wanhoop nog groter dan die al is.

Een Seriepester grijpt alles aan om een Doelwit te vernietigen.
Wanneer het Doelwit het geschonden ego wil repareren, met eerherstel, financiële compensatie of een excuus van de organisatie bijvoorbeeld, zal de Seriepester dit benutten en doorgaan met het vernietigen van het Doelwit.
Als een Doelwit er voor kiest de strijd aan te gaan terwijl niemand zich bezighoudt met het identificeren van de dader als misdadige en misleidende pestkop, liggen vernedering, beschimping, buitensluiten en beschaming voortdurend op de loer. Tot groot genoegen van de Seriepester, die wederom buiten schot blijft.

Een alternatief dat ook veel pijn doet.
Doelwitten die wél uit de strijd stappen en de eer aan zichzelf houden, gaan, doorgaans met professionele hulp, soms pijnlijke en confronterende fases van langdurig zelfonderzoek tegemoet. Voor iemand die nauwelijks nog bestaansrecht voelt, is dat bijna een onmenselijke opgave. Dat niet alleen. Het vraagt van een Doelwit bijna heldenmoed de pijnlijke ervaringen te verwerken. Verwerken doe je immers door traumatische ervaringen betekenis te geven. Ervaringen krijgen betekenis door ze onder ogen te zien. Eigenlijk moeten Doelwitten nogmaals de duisternis betreden om weer wat licht te kunnen zien. Soms veren Doelwitten, gefrustreerd als resultaten uitblijven, ‘terug’ in hun boosheid, worden ze ineens besprongen door gevoelens van onrecht en overwegen ze alsnog de strijdbijl op te graven. Om die reden móeten professionele hulpverleners op de hoogte zijn van (de gevolgen van) Seriepesten. Wanneer een Doelwit door onwetendheid niet goed in het proces van ‘heel worden’ begeleid wordt, kan het Doelwit gevangen blijven in de duistere macht en kracht van de gewetenloze mishandelaar.

Doelwitten dragen eigenlijk een extra last, de last van onwetendheid.
Onwetendheid maakt dat Doelwitten van Serie pesters dikwijls alleen hun lot moeten dragen. Misschien maakt dat hun ingrijpende ervaring in essentie zo moeilijk te dragen. Ongevraagd word je iets misdadigs aangedaan en je zult er zélf een oplossing voor moeten zoeken, als die er al is.

Wij vragen met dit blog ook aandacht voor de eenzame strijd van Doelwitten van (Serie) pesters.
Wij menen dat het doorbreken van onwetendheid een eerste, belangrijke stap is. Seriepesten moet in kaart worden gebracht en als op zichzelf staand fenomeen erkend worden. Is het alleen al om de draaglast van Doelwitten te verlichten.

copyright © Flourishh 2015

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *